Psycholog: Trener to mentor i motywator. Jest jedną z najważniejszych osób

Trening Reprezentacji Polski
 fot. Rafal Oleksiewicz  /  źródło: Pressfocus

Kiedy dziecko zaczyna uprawiać sport, trener często staje się jedną z ważniejszych osób w jego życiu. Odgrywa w życiu dziecka dużo ważniejszą rolę, niż mu się wydaje. - Wychowanie młodego sportowca to odpowiedzialne i trudne zadanie. Psycholog sportu może pomagać trenerom w ich pracy - pisze w swoim cyklu "Czwartek z psychologiem" ekspert Polski na medal Daria Abramowicz.

Wybór dyscypliny sportu dla dziecka najczęściej zależy od rodziców. Obserwując jego zainteresowania, predyspozycje, a czasami kierując się własnymi doświadczeniami, rodzice wybierają klub, grupę formę uprawiania sportu. W tym momencie w życiu dziecka pojawia się ktoś, kto dla przyszłego sportowca stanie się jedną z najważniejszych osób w życiu. Trener.

 

Chyba nikt nie ma wątpliwości co do tego, że trener jest kluczową postacią na przestrzeni całej kariery zawodnika. Bywa nazywany szkoleniowcem, ponieważ odpowiada za nauczanie i rozwój konkretnych umiejętności sportowca, które pozwolą mu realizować wyznaczone cele. To jednak tylko drobny wycinek tego, jak wiele znaczy trener i jak wyraźnie wpływa na zawodnika, szczególnie w młodym wieku. Kształtuje go w wielu obszarach, wbrew pozorom nie tylko w sporcie.

 

Myśląc o roli trenera w sporcie dzieci i młodzieży warto wziąć pod uwagę to, w jakim momencie rozwoju emocjonalnego, poznawczego i społecznego jest dziecko. Od mniej więcej 7. roku życia rodzice przestają być centrum jego świata i jedynymi autorytetami. Wyraźnie zwiększa się rola grupy rówieśniczej. U małych sportowców taką „nową” i ważną osobą jest także trener. Łatwo staje się autorytetem i wzorem do naśladowania - jest przecież fachowcem, pomaga wygrywać i uczy rzeczy, których dziecko dotychczas nie wiedziało i nie potrafiło. Jeśli trener ma na swoim koncie sukcesy sportowe, jego „wyjściowa pozycja” jest jeszcze wyższa.

 

>> PRZECZYTAJ INNE TEKSTY Z CYKLU "CZWARTEK Z PSYCHOLOGIEM" W POLSCE NA MEDAL

 

W ślad tak ważną rolą w życiu młodego sportowca idzie także odpowiedzialność. Kiedy zawodnik, z roku na rok, spędza z trenerem coraz więcej czasu, jego wpływ rośnie, a relacja staje się trwalsza. To ważne, aby trener miał tego świadomość i dbał o to, aby pełnić swoją rolę jak najlepiej. Powinien poszerzać swoje kompetencje merytoryczne, ale też dbać o własną równowagę emocjonalną i rozwijać umiejętności społeczne. Choć na przestrzeni lat, w miarę rozwijania się kariery sportowej zawodnika, rola trenera nieco się zmienia, nadal najważniejsza jest relacja i akceptacja, która płynie z jego strony. Potwierdzają to zresztą badania. Psychologowie sportu wyróżniają kilka najważniejszych cech trenerów, które pozytywnie wpływają na młodych zawodników i które ceni młodzież. Takie postawy zapobiegają przedwczesnej rezygnacji z uprawiania sportu, sprzyjają wzrostowi motywacji, chęci do pracy i satysfakcji odczuwanej w związku podejmowaniem aktywności fizycznej. W pewnym sensie, z perspektywy psychologii, pokazują to kluczowe kompetencje, które dają obraz dobrego trenera. I uwaga…nie zawsze są związane tylko ze sportem.

 

Profesjonalizm

Mogłoby się wydawać, że to cecha, którą będą cenić raczej seniorzy, sportowcy profesjonalni, których celem jest głównie osiąganie najlepszych wyników na poziomie mistrzowskim. Tymczasem profesjonalizm trenera jest bardzo ważny także dla młodych zawodników. Chodzi tu o posiadanie wiedzy, umiejętności i doświadczeń, które wspierają zawodnika w osiąganiu celów. Rozwijają go na różnych płaszczyznach, pozwalają na podwyższanie poziomu sportowego. Pod pojęciem profesjonalizmu rozumiemy także takie umiejętności, jak zarządzanie czasem, umiejętności planowania, monitorowania treningu i kontroli. Choć młodzież nie zawsze definiuje te umiejętności w taki sposób, bardziej ceni trenerów, którzy „są profesjonalistami”. Taki trener łatwiej buduje autorytet i odgrywa większą pozytywną rolę w rozwoju zawodnika. Daje po prostu „dobry przykład”.

 

Motywacja

Dla zawodników bardzo ważne jest to, aby trener umiał ich motywować. Co to oznacza? Pod tym pojęciem rozumiemy takie wspieranie zawodników, które powoduje, że cechują się oni motywacją wewnętrzną (chcą trenować „sami z siebie” dlatego, że sport jest ich pasją i sprawia im przyjemność, a wyniki sportowe są swego rodzaju dodatkową korzyścią). Trenerzy, którzy potrafią motywować umiejętnie budują poczucie pewności siebie i wiarę zawodników we własne siły. Potrafią mobilizować ich w radzeniu sobie z niepowodzeniami i kryzysami. To wszystko sprawia, że zaangażowanie zawodnika w sport jest trwałe. Mimo chwilowych kryzysów lub gorszych dni sportowcy rzadziej rezygnują z uprawiania sportu, kształtują pozytywne nastawienie i determinację.

 

Radzenie sobie ze stresem

Dobry trener to według sportowców taki, który wie, w jaki sposób radzić sobie ze stresem. Z jednej strony potrafi doradzić i wskazać zawodnikowi, jak może poradzić sobie z napięciem i presją towarzyszącymi trudnym sytuacjom. Ta cecha dotyczy jednak także tego, w jaki sposób sam trener radzi sobie ze stresem, nie tylko podczas zawodów. Podczas sytuacji trudnych on także doświadcza silnych emocji i napięcia. Im skuteczniej radzi sobie ze stresem, tym lepiej realizuje swoje zadania, jednocześnie wspierając zawodnika. Pokazuje, w jaki sposób to robić, jak koncentrować się na zadaniu i jak szukać wsparcia.

 

Zaangażowanie

Wydaje się oczywiste, że zaangażowanie trenera pozytywnie wpływa na zawodnika. Warto jednak zaznaczyć, że nie chodzi jedynie o aktywność w obszarze typowo sportowym. Zaangażowanie w tym kontekście rozumiem jako stałą obecność w ważnych momentach życia zawodnika - nie tylko sportowych. Trener jest dla młodego sportowca bardzo ważną osobą i uczestniczy w jego wychowaniu, w szerszym kontekście. Warto szukać możliwości takiego zaangażowania, biorąc pod uwagę różne ograniczenia, których z pewnością doświadczają trenerzy. Zawodnicy z pewnością docenią taką postawę.

 

Wysiłek

Zawodnicy cenią trenerów, którym…się chce. Ktoś, kto poszerza swoje kompetencje, pogłębia wiedzę i rozwija się na różnych polach pokazuje zawodnikom, że warto to robić i że jest to droga do osiągnięcia celu. Obserwując trenera, który w ten sposób podchodzi do wykonywanej pracy zawodnicy chętniej angażują się w trening i są bardziej zdeterminowani. Trener z kolei szybciej i skuteczniej buduje silny, stabilny autorytet.

 

Niski stopień negatywnej komunikacji

To bardzo ważna, ciągle niedoceniana kwestia. Komunikacja to podstawa w każdej relacji, a w sytuacjach, w których pojawiają się silne emocje, stres i napięcie staje się jeszcze ważniejsza. To trener jest w relacji autorytetem i opiekunem i to on nadaje ton komunikacji. Stosowanie pochwał, umiejętne motywowanie , a także zdolność do konstruktywnego i asertywnego przekazywania wskazówek i krytycznych wiadomości są bardzo ważne. Zdecydowanie zachęcam do takiego spojrzenia na to, w jaki sposób rozmawiać z zawodnikami Pozytywna komunikacja sprzyja zaangażowaniu zawodników w trening, ułatwia radzenie sobie z niepowodzeniami, pomaga w radzeniu sobie ze stresem, a przede wszystkim zapobiega rezygnowaniu z uprawiania sportu. Pozytywne wzorce przekazywane przez trenera pomagają młodym zawodnikom rozwijać zdolności komunikacji także w pozostałych obszarach życia. Łatwiej budują nawiązują znajomości i relacje, łatwiej i skuteczniej komunikują się z bliskimi i rówieśnikami.


Opisane przeze mnie cechy stanowią rdzeń kompetencji, które z perspektywy psychologii są dla trenera istotne i pomagają w budowaniu stabilnego, adekwatnego autorytetu. Istnieją oczywiście inne czynniki, które wpływają na to, w jaki sposób zawodnicy postrzegają trenera, jak wyglądają jego relacje ze sportowcami i na to, jakie wyniki przyniesie jego praca. Zadaniem tego tekstu jest pokazanie, jak ważne jest świadome rozwijanie siebie w roli trenera, nie tylko na płaszczyźnie konkretnych umiejętności związanych z dyscypliną sportu, w której trener pracuje. To szereg bardzo „życiowych” kompetencji, cech i postaw, które są szczególnie ważne w sporcie dzieci i młodzieży. To właśnie na tym etapie rozwoju emocjonalnego, społecznego i poznawczego dzieci trenerzy nie tylko szkolą, ale przede wszystkim uczestniczą w wychowaniu młodych ludzi. To bardzo odpowiedzialne i często trudne zadanie, dlatego poza rozwojem i kształceniem we własnym zakresie warto otworzyć się także na wsparcie ze strony psychologa sportu.

SK
Z tej samej kategorii